Kako i kada je nastalo naselje Mokri Lug?

Veliki i Mali Mokri Lug su naselja na periferiji Beograda. Istorijat ovih naselja je priča o Prvom srpskom ustanku, Stevanu Sinđeliću, Ćele kuli, ali i antičkom Singidunumu!

Priča o stalnom naselju Mokri Lug počinje nakon prvog većeg poraza u Prvom srpskom ustanku (1804-1813. godine), kada je veliki broj porodica sa juga Srbije, bežeći od turske osvete, novi dom pronašao na periferiji Beograda.

Foto: Umetničko delo Dizanje ustanka u Orašcu, rad Nebojše Đuranovića

Selo Mokri Lug nastalo je u leto 1809. godine tokom Karađorđevog vojevanja, a usled sledećih istorijskih okolnosti. U proleće 1809. godine, ustanici su krenuli na Niš. Narod okoline Niša, Žitorađe, Prokuplja, Svrljiga, rado je dočekao ustanike i stao uz njih sa željom da skine turski jaram i sa sebe i sa svoga potomstva. Mlađi naraštaji su pošli u bojeve, dok su stariji pružali pomoć, dopremajući hranu i municiju, kao i u svakom ratu.

Krajem aprila, ustanici su zaposeli obronke severno od Niša. Rasporedili su se u nekoliko šančeva, pri čemu je centralnim, najisturenijim šancem komandovao slavni Stevan Sinđelić. Ustanici nisu odmah krenuli na Niš, već su se odlučili na opsadu grada. Tom odlukom su napravili grešku, jer su Turci dobili na vremenu. Veliko pojačanje je pristiglo niškim Turcima, tako da je njihova vojska od skromnih 3.000, narasla na 33.000 vojnika.

Kad su Turci krenuli na ustanike, probili su u šanac na Čegru, pri čemu je neustrašivi Stevan, videvši propast, pucao u skladište baruta i time boj završio. Poginuo je vojvoda Sinđelić sa oko 4.000 ustanika. Na neprijateljskoj strani je bilo 16.000 poginulih. Iz osvete, Turci su podigli zloglasnu Ćele kulu, u koju su uzidali 952 ustaničke glave. Vrlo je verovatno da je u tu kulu ugrađena i lobanja nekog ustanika niškog kraja, čiji su potomci današnji Mokrolužani.

Preživeli ustanici su morali da se povuku na sever. Za njima je krenuo i narod niškog kraja, strahujući od turske osvete.

Krajem avgusta, izbeglice su stigle do Save i Dunava, sa namerom da pređu ”u preko”. To potvrđuje dokument zemunske arhive pod datumom 23. avgust 1809. U njemu se kaže da oko 5-6.000 duša iz nahija niške, pirotske i leskovačke, moli i traži dozvolu za prelazak u Austriju. Austrijske vlasti im nisu dozvolile prelazak, smatrajući da su to većinom deca, starci i iznemogli. Dokument se završava tvrdnjom: “iako im je prelazak onemogućen, usled prodiranja Turaka, ovaj narod će zasigurno ovamo navaliti”.

Mokrolužani – pomagači Karađorđa

Ovom narodu Karađorđe je dozvolio da naseli opustelu okolinu Beograda. Tako je od jednog dela tih izbeglica nastalo selo Mokri Lug u dolini Mokroluškog potoka, na mestu koje će kasnije poneti naziv Selište. U opisu vračarskog reza 1865. godine zabeleženo je kako Mokrolužani pripovedaju da su u ove krajeve došli u doba vojevanja Karađorđa i da su pomagali ustanicima na Deligradu, prenoseći oružje sakriveno u kazanima i drugim bakarnim sudovima.

Posle propasti Prvog srpskog ustanka 1813. godine, Beograđani i narod iz njegove okoline su prebegli “u preko”. Turci su 23. septembra 1813. ušli u sasvim pust Beograd. Sultanov izaslanik, veliki vezir i niški paša, Hušid-Ahmet paša, pristiže u Beograd i objavljuje da je sultan raji oprostio greške, te da može da se vrati na svoja ognjišta.

Pošto je Beograd bio u turskim rukama, narod se pri povratku iz bežanije nije opet skućio u Selištu, već u zaklonjenije krajeve. Veći deo tog naroda je krenuo uz Mokroluški potok obrastao šumom, a manji deo u kraju u dolini iznad Selišta. Tako su usled seobe i bežanije 1813. godine nastala dva Mokra Luga, Mali i Veliki. Deo naroda iz prvobitnog Mokrog Luga preselio se u okolna sela: Višnjicu, Banjicu, Rakovicu…

Dakle, samo naselje postoji već 200 godina, ali je i pre toga u ovom kraju bilo nekih manjih naseobina. Starosedeoci su, obrađujući svoje njive, nailazili na keramiku i nakit iz doba Osmanskog carstva i austrougarski novac datirane na 16. i 17. vek.

Od antičkog Singidunuma do danas

Prvi put se naziv Mokri Lug pominje 1560. godine u turskom katastraskom popisu. Tamo se navodi livada Piri age, sada u posedu njegove ekselencije Bajram bega, koja se nalazi kod grada Beograda, na mestu Mokri Lug (Mokroluk). Na osnovu tapije, on drži oko 50 dunuma u jednom komadu. Livada se graniči sa livadama Hasan-age i Pirije i sa rekom (potokom). Znači, Mokri Lug se ovde pominje kao zemljišni naziv, a ne kao naseljeno mesto (selo).

Mnogo pre toga, u 1. veku nove ere, Rimljani su upravo odavde izgradili vodovod za snabdevanje antičkog Singidunuma. Olovna cev tog vodovoda danas se može videti u podrumu Biblioteke grada Beograda u Knez Mihailovoj ulici, a drugi kraj (početak) je kod jednog od izvora u ataru Malog Mokrog Luga. U pitanju je glavni kanal koji je sprovodio vodu za rimski kastrum na Kalemegdanu.

Vodovod je počinjao iz mokroluških atara, ali su postojala čak dva kraka koja su ka gradu odvodila vodu. Drugi krak je počinjao iz mesta „Duboki potok“, što je danas Rimska ulica. Tu su bila tri izvora i početkom 20. veka je tu još bilo opeke sa rimskim natpisom, ali je neko zloupotrebio. Arheološka istraživanja na prostoru pored Narodne skupštine, gde se trenutno radi na izgradnji podzemne garaže, takođe su otkrila ostatke rimskog vodovoda.

Više informacija o Mokrom Lugu možete pronaći u knjizi autora Ljubiše Krstića pod nazivom „Veliki Mokri Lug i njegove familije“ koja se može poručiti putem na broj 0656702299

Ovde možete pogledati intervju sa Ljubišom Krstićem na ovu i mnoge druge zanimljive teme: